Arbo handreiking

Bunkeren van zeeschepen

2021-06-11T12:46:42+02:00

Arbo handreiking

Nog niet ingediend Deze inhoud is onderdeel van de Arbo handreiking, maar nog niet ingediend voor goedkeuring als onderdeel van de Arbocatalogus.

Inleiding

Onder het bunkeren van zeeschepen wordt verstaan het overslaan van brandstof zoals stook- en /of gasolie vanuit een binnenvaarttankschip naar een zeeschip Dit vindt meestal plaats langszij een zeeschip dat op een overslagplaats in een van de zeehavens afgemeerd ligt.
De grootte van de zeeschepen kan variëren van een relatief kleine coaster tot een groot containerschip of tanker met een lengte van meer dan 300 meter. Vaak zijn dit hele hoge schepen.
De overslag vindt in de meeste gevallen plaats door gebruik te maken van een bunkergiek of slangenhaspel.

Wat zijn de risico’s?

Vallen van hoogte waarbij men door de val kan overlijden indien gebruik wordt gemaakt van de ladder op de bunkergiek;
Vallen van hoogte bij werken op hoogte bij manifold zeeschip
Verwondingen door vallend sjormateriaal indien men langszijde een container schip afmeert;
Vallende container(s) waardoor woning / stuurhuis of dek wordt geraakt en medewerkers gevaar lopen hierdoor gewond te raken met in het ergste geval een dodelijk ongeluk.
Bij stookolie met een hoge temperatuur kans op verbranding bij contact met het leidingsysteem
Kans op overboord raken tijdens af- en ontmeren waarbij in het ergste geval verdrinking optreedt omdat gebruik wordt gemaakt van voortstuwing en boegschroeven;
Letsel door geraakt te worden door de bunkerslang of andere objecten bij hijswerkzaamheden van de bunkerslangen of vaten / kratten bij smeerolie bunkeringen,
Verwondingen door valgevaar aan dek bij zeegaande chemietankers indien spanten aan dek liggen.

Maatregelen om de risico’s te beperken

De doelstelling van deze beschrijving is:

Het voorkomen van letsel aan de bemanning van de leverende en ontvangende schepen door veilig te werken
Het voorkomen van risico’s voor het ontstaan van schade aan de schepen
Door voorzorgsmaatregelen te hanteren wordt er schade aan het milieu voorkomen door het uitblijven van olie spills en morsen van product in welke vorm ook.

Bunkerprotocol

Bij het langszijde komen bij een containerschip zijn in overleg met stuwadoors, sjorders en de bunkermaatschappijen, procedures opgesteld. Deze zijn beschreven in het “Bunkerprotocol” en de “toelichting”. Bij diverse terminals dient vooraf aan het bunkeren een Bunker infoblad te worden ingevuld door zowel de kapitein van de bunkerlichter als de Terminal waar het zeeschip is afgemeerd. Het Bunkerprotocol is een overeenkomst tussen verschillende partijen waarin afspraken zijn vastgelegd rondom het veilig bunkeren.

Hoe veilig te handelen in de praktijk

Afmeren langzij het zeeschip en contact

Bij het langszijde komen van een bunkerlichter bij een groot zeeschip moeten de meertrossen worden overgezet op het zeeschip.

In de meeste gevallen is er bij zo’n groot zeeschip wel een bemanningslid aan dek. Deze kan met behulp van een werplijn de meertrossen naar boven halen en aan dek van het zeeschip vastzetten. De voorkeur gaat hierbij uit om de bolders aan dek van het zeeschip te gebruiken.

Indien er geen bemanningslid aan dek van het zeeschip staat, zal men proberen een bemanningslid door bijvoorbeeld geluidseinen of roepen te motiveren de meertrossen over te nemen.
Lukt dit niet, dan kan gebruik worden gemaakt van de trap op de bunkergiek en bestaat de mogelijkheid op deze manier iemand aan dek van het zeeschip te krijgen.
Neem contact op met de sjorders aan dek dat men langszij ligt.
Loop zoveel als mogelijk aan de buitenkant van het dek zodat u altijd de situatie kunt overzien.

Klimmen met/op de bunkergiek

Wordt gebruik gemaakt van de bunkergiek, dan gaat men werken op hoogte en dient men zich van valbeveiliging te voorzien zodat men “gezekerd” naar boven kan klimmen. De bunkerlichter dient stil te liggen en de bunkergiek dient tegen de huid van het zeeschip te zijn gedraaid waarbij het bordes aan de uiteinde van de bunkergiek op de hoogte van het dek van het zeeschip is. Voor men overstapt is het aan te raden zich met een 2^de lijn aan de reling van het zeeschip te zekeren indien dit mogelijk is. Gebruik hiervoor een lijn met een Musketonhaak omdat deze makkelijk om de railing zijn te bevestigen. Nu kan men zich losmaken van de bunkergiek en overstappen op het dek van het zeeschip.

Wees alert bij aankomst op het zeeschip dat alle relingen of openingen in de verschansing correct zijn gesloten. Het kan voorkomen dat draaibare gedeelten in de reling niet zijn geborgd.

Toegang het zeeschip om bunkerslangen aan te koppelen

Voor de overslag van de brandstof wordt in de Nederlandse havens gebruik gemaakt van slangen van de bunkerlichter. Deze slangen kunnen op een rolhaspel zitten als kleine partijen worden geleverd aan een coaster of kleine zeevaart.
Voor de grote zeeschepen gebruikt men meestal een bunkergiek waaraan 1 tot 2 slangen zijn bevestigd afhankelijk van het volume waarmee men kan leveren.
De slangen worden door de bunkergiek naar het zeeschip gedraaid.
De slangen worden in overleg met de machinist van het zeeschip door de bemanning van de bunkerlichter aangekoppeld.
Hiervoor moet de bemanning vanaf de bunkerlichter overstappen naar het zeeschip. Hiervoor wordt in het algemeen een losse trap, gangway van het zeeschip of de bunkergiek gebruikt.
Het komt voor dat een bemanningslid zonder gebruik te maken van deze middelen zo kan overstappen omdat het dek van de bunkerlichter gelijk ligt net het dek van het (geladen) zeeschip.

Figuur: bunkerschip langszijde zeeschip

Losse trappen

Gebruikt men een losse trap dan dient deze door een bemanningslid te worden vastgehouden tot diegene die de trap beklimt aan dek is. Borg de trap met bijvoorbeeld de werplijn aan de railing zodat deze niet weg kan glijden indien er scheepvaart passeert of er golven zijn. Draag er zorg voor dat de ladder wel met het schip mee kan bewegen en niet strak vast wordt gezet.

Gangway van het zeeschip

Bij gebruik van de gangway van het zeeschip, wat bij grote zeeschepen de voorkeur geniet, dient men alert te zijn dat de 2 railingen worden gezekerd en niet neer kunnen klappen als je op de gangway wilt klimmen of staat. De gangway dient door een bemanningslid van het zeeschip te worden bediend. Indien een zeeschip een luik in de zij heeft, bestaat de mogelijkheid dat men via een pilot ladder / touwladder naar boven moet klimmen. Overtuig u er van dat de touwladder gezekerd is en niet naar beneden kan komen indien u op de ladder gaat staan.

Afbeeldingen valbeveiliging op de bunkergiek

Bemanningslid met valbeveiliging

Bevestiging valbeveiliging aan rail bunkergiek

Afbeelding van een Musketonhaak t.b.v. valbeveiliging.

Figuur: Overstappen vanaf bunkergiek naar zeeschip zonder valbeveiliging. Het risico op een val van hoogte met dodelijke afloop is hier duidelijk aanwezig. Als er golfslag of wind in de haven staat beweegt de bunkergiek enorm heen en weer door de hoogte boven het schip.

Vallende voorwerpen

Afbeelding: twistlocks waarmee de containers worden gezekerd

Bij het langszijde komen dien je er altijd op bedacht te zijn dat er vanaf het zeeschip iets naar beneden kan vallen. Bij de containerschepen kunnen dit de twistlocks zijn of andere materialen die gebruikt worden om de containers van hun zeevasten te ontdoen

Bij de passagiersschepen kan men worden geconfronteerd met lege blikjes en / of flesjes van frisdrank of bier. Zorg er voor dat je altijd via de buitenkant van het dek naar voor- en achter loopt zodat je de minste kans hebt dat materialen op je lichaam komen.

Tijdens het lossen van de containers bestaat de kans dat een twistlock aan de container blijft kleven. Het komt geregeld voor dat deze twistlock dan bij het bewegen van de container in de kraan, naar beneden valt en aan dek van een bunkerlichter terecht komt. Zo zijn er meer sjormaterialen die naar beneden kunnen komen zoals de sjorstangen en materialen die worden gebruikt om de containers die aan dek komen te staan te ont-sjorren. Mocht dit gebeuren meldt dit dan bij de partijen die op het Meldingsformulier zijn genoemd en bij de terminal waar het zeeschip ligt aangemeerd.

Zie ook het hoofdstuk “Werken met containers”

Wetgeving en overige informatie

Arbeidsomstandigheden Besluit Art. 3.16 en 7.23
Protocol Bunkerveiligheid
Veiligheidschecklist voor het bunkeren van zeeschepen
Havenbeheersverordening Rotterdam
Havenbeheersverordening Amsterdam

Heet Werk

2021-06-11T12:46:56+02:00

Arbo handreiking

Nog niet ingediend Deze inhoud is onderdeel van de Arbo handreiking, maar nog niet ingediend voor goedkeuring als onderdeel van de Arbocatalogus.

Inleiding

Binnenvaartschepen dienen in het bezit te zijn van certificaten om te mogen varen. Denk hierbij aan het Certificaat van Onderzoek en indien men gevaarlijke stoffen wil vervoeren het Certificaat van Goedkeuring met Klasse Certificaat. Voor het in stand houden van deze certificaten dienen de schepen voor certificaatvernieuwing in de meeste gevallen een werfbeurt te ondergaan. Diverse onderdelen / ruimten van een schip moeten worden geïnspecteerd en indien reparatie nodig is, zal er gelast en gebrand moeten worden. Op de scheeps- en reparatiewerf noemt men dit “Heet werk”. Voordat de scheepswerf aan werkzaamheden begint waarbij gebrand en gelast moet worden zal een gecertificeerde Gasdeskundige (Gasdokter) aan boord een onderzoek uitvoeren. Voor de tankvaart is dit een verplichting volgens de Arbeidsomstandighedenregeling Hoofdstuk 4, voor droge ladingschepen is de werf verantwoordelijk die volgens de Arbowet een veilige werkplek dient te garanderen.

Wat zijn de risico’s?

Aan de werf moeten werknemers om reparaties uit te voeren naast in ladingtanks ook in andere vaak nauwe ruimten onderhoud of reparatie uitvoeren. Nauwe ruimten zoals zij- en dubbelle bodem, tanks, pompkamers, gasoliebunkers, achterpiek etc.

Alvorens deze plekken betreden kan / mag worden dienen er metingen te worden uitgevoerd waaruit blijkt dat de ruimte veilig is voor mens en vuur. De risico’s die hierbij naar voren komen zijn ook beschreven in de Arbocatalogus bij “Besloten Ruimten”.

Bijkomende risico’s zijn brand, dat bijvoorbeeld kan ontstaan als lasspatten of snijbrandspatten een ontsteking veroorzaken in bilge of andere ruimten. Isolatiemateriaal kan door spattende vonken in de brand raken.

Bij kapotte zuurstofslangen kunnen in besloten ruimten gevaarlijke situaties ontstaan omdat er een teveel aan zuurstof dreigt waardoor het ontstaan van brand wordt geactiveerd.

VBVBE!

De atmosfeer een zodanige atmosfeer bevat dat bij betreding kans bestaat op:

Verstikking,
Bedwelming,
Vergiftiging,
Brand en/of Explosie.

Zie ook “Besloten ruimten”.

Het kan voorkomen dat werfmedewerkers door mangaten moeten om in gasoliebunkers te moeten lassen en / of branden. Reparatie mag alleen worden uitgevoerd als de gasoliebunker is gereinigd. Na reinigen is het mangatdeksel verwijderd en kan een gasoliebunker worden geïnspecteerd en kan gas worden gemeten. Draag zorg voor voldoende ventilatie bij las- en brandwerkzaamheden.

Maatregelen om de risico’s te beperken

Volgens het ADN 8.3.5 kunnen aan boord van schepen die gevaarlijke stoffen vervoeren, bepaalde werkzaamheden uitgevoerd worden mits er door een bevoegde autoriteit toestemming is gegeven of een verklaring is afgegeven waarin een gehele gasvrije toestand is bevestigd.

Voor de tankvaart geldt dat alvorens men bij een scheepswerf werkzaamheden uit laat voeren, een Gasdeskundige de ruimten waar de werkzaamheden uitgevoerd worden, deze ruimten gecontroleerd moet hebben. Na dit onderzoek zal bijvoorbeeld een Veiligheids- en Gezondheidsverklaring 20 worden afgegeven na metingen in de ladingzone met de voorwaarden waaraan de werf zich dient te houden. Dienen er werkzaamheden in de machinekamer te worden uitgevoerd, wordt een Veiligheids- en Gezondheidsverklaring voor K3 ruimten afgegeven.

Voor tankschepen geldt daarnaast het volgende: Indien zich bij of als gevolg van het verrichten van de werkzaamheden, bedoeld in artikel 3.5h, eerste lid, van het Arbo-besluit gevaarlijke gassen / dampen concentreren en deze door onvoldoende luchtbeweging niet snel genoeg worden verdund of afgevoerd, maatregelen getroffen moeten worden om deze concentraties te beperken. Indien dit niet in voldoende mate mogelijk is, worden de tankdeksels gesloten en de desbetreffende werkzaamheden gestaakt.

Omdat er bij het branden en lassen dampen ontstaan die schadelijk zijn voor de gezondheid dient men te zorgen dat er voldoende ventilatie aanwezig is. Indien dit er niet is dient men er zorg voor te dragen dat dit wel wordt gerealiseerd door bijvoorbeeld afzuiging van de dampen te regelen.

Voor ladingtanks geldt verder dat dagelijks een meting van de tankatmosfeer dient te worden uitgevoerd door een deskundige. De gegevens van de metingen dienen vastgelegd te worden. Deze situaties komen voor als een schip op de heling staat en de zon schijnt. Dek, huid etc. worden door de zon verwarmd en vanuit de kraakjes van het staal of tankcoating komen dampen door de warmte vrij.

Indien reparaties worden begeleid door een speciaal voor dit doel aangewezen persoon zoals Surveyor of Technisch dienst inspecteur, dan kan men een werkvergunningsstelsel hanteren waarin de voorwaarden worden genoteerd waarop de werkzaamheden uitgevoerd mogen worden. Hierbij kunnen afspraken worden gemaakt over gasmetingen en brandblusmiddelen.

Na de werkdag zal een “brandwacht” ingesteld moeten worden die tot minimaal 2 uur na einde werktijd controles uitvoert op de plaatsen waar “Heet werk” is uitgevoerd. Er zijn diverse scheepswerven waar door de werf een brandwacht is aangesteld.

Wetgeving en informatie

Arbeidsomstandigheden Besluit Art. 3.5H voor tankschepen
Arbeidsomstandigheden Regeling Hoofdstuk 4
ADN 8.3.5
Arbeidsrisico’s in de Scheepsbouw en Reparatie (Inspectie SZW)
Gevaren van zuurstof

Risicomatrix heet werk

Gevaar	Risicofactor	Risico	Preventieve maatregel
Bedwelming	Zuurstofgebrek	Verstikking medewerker	Zuurstof meten en zorg dragen voor goede ventilatie.
Vrijkomen ladingdampen of product	Door bij verwarming vrijkomen van dampen en vrijkomen reststoffen	Vergiftiging of bedwelming door ladingdampen of product	Ventilatie regelen door gebruik te maken van geforceerde ventilatie d.m.v. een ventilator.
Vrijkomen ladingdampen of product	Door bij verwarming vrijkomen van dampen en vrijkomen reststoffen	Kans op explosie bij werken met brander of lasapparaat.	Alvorens werkzaamheden uit te voeren eerst gasmeting uitvoeren.
Brand	Bij branden en lassen ontstaan vonken die naar diverse plekken kunnen spatten.	Brand in bijvoorbeeld de bilge.	Zorg voor voldoende controle tijdens de werkzaamheden en stel een brandwacht in die na werktijd geruime tijd controles uitvoert.
Betreden besloten ruimten	Bedwelming	Bij betreden besloten ruimten kans op bedwelming waarbij dood mogelijk is door gebrek aan zuurstof	Vóór betreden tankruimte eerst zuurstof, toxiteit en explosieve toestand ladingtank meten en dit registreren. Gebruik bij betreden een “life line” zodat het altijd mogelijk is een medewerker uit de ladingtank te halen.
Te veel Zuurstof	Ophoping van zuurstof in besloten ruimten	Verhoogd risico op brand en explosie	Zorg voor voldoende ventilatie en gebruik deugdelijk materiaal bij branden en lassen.

Schoonmaken ladingtanks

2021-06-11T12:46:31+02:00

Arbo handreiking

Nog niet ingediend Deze inhoud is onderdeel van de Arbo handreiking, maar nog niet ingediend voor goedkeuring als onderdeel van de Arbocatalogus.

Inleiding

Schoonmaken van ladingtanks is soms noodzakelijk omdat het schip naar een scheepswerf moet voor onderhoud, herstel, verbouw, het gedeeltelijk slopen of voorafgaand aan de volgende reis, meestal is dit verplicht om de kwaliteit van het volgende te laden product te kunnen waarborgen. Het schoonmaken van ladingtanks en leidingen is één van de gevaarlijkste operaties aan boord van een tankschip. Het gevaar van giftige dampen en explosiviteit gedurende deze operaties moet door de bemanning aan boord niet worden onderschat. Daarom is het noodzakelijk dat door iedereen aan boord de grootst mogelijke zorgvuldigheid in acht wordt genomen bij het tankwassen en dat de hiervoor noodzakelijke afspraken worden nageleefd. Het wassen van tanks kan worden uitgevoerd door het schip zelf of door een gespecialiseerd bedrijf.

Wat zijn de risico’s?

Tijdens het schoonmaken van ladingtanks en leidingen kunnen de onderstaande risico’s ontstaan:

Letsel (gezondheidsschade) door blootstelling aan gevaarlijke stoffen
Explosie of brand door ontlading van statische elektriciteit bij het wassen van tanks, leeg van brandbare stoffen
Fysieke belasting door tillen en sjouwen
Gehoorschade bij het uitspuiten van tanks met hoge drukreinigers
Letsel door verbranding bij contact met heet waswater
Letsel door struikelen, uitglijden en vallen
Oververhitting door thermische belasting (versterkt effect bij het dragen van een chemiepak)

Maatregelen om de risico’s te beperken (doelvoorschriften)

Letsel (gezondheidsschade) door blootstelling aan gevaarlijke stoffen
Om emissie/blootstelling van gevaarlijke dampen te voorkomen, moet er ‘gesloten’ worden gewassen; door middel van vast ingebouwde tankwasmachines of gesloten butterwash-machines van de ontvangstinstallatie. Houdt rekening met de eigenschappen van de voorgaande lading.
Voorkom het moeten betreden van de ladingtanks door gebruik te maken van tankwasmachines die van buitenaf worden bediend.
Als besloten ruimten toch moeten worden betreden, om reinigingswerkzaamheden uit te voeren, moet men er zeker van zijn dat de ruimte veilig te betreden is.
Zie voor meer informatie in Arbocatalogus hoofdstuk “Besloten ruimten”.

Tankwas machine (butter)
Explosie of brand door ontlading van statische elektriciteit bij het wassen van tanks, leeg van brandbare stoffen:
Voor men mag gaan wassen zal eerst de tankatmosfeer gemeten moeten worden op LEL. Deze moet onder de 10% LEL zijn. Als de atmosfeer >10% LEL bedraagt moet er eerst worden geventileerd tot <10% LEL voordat de tanks mogen worden gewassen.
Afhankelijk van het vlampunt van het product moeten verschillende procedures worden gevolg (ref ISGINTT Hst 11.3).
Fysieke belasting door tillen en sjouwen
Gebruik vaste tankwasmachines. Verdeel de taken door met voldoende mensen te werken en rouleer taken eventueel. Zie hoofdstuk Arbocatalogus “Fysieke belasting”.
Gehoorschade bij het uitspuiten van tanks met hoge drukreinigers
Gebruik (meerdere) vaste tankwasmachines in plaats van hoge drukreinigers. Besteed de taken uit. Draag geschikte gehoorbescherming, zie hoofdstuk Arbocatalogus “Inrichting en organisatie van de arbeidsplaats”.
Letsel door verbranding bij contact met heet waswater
Voorkom het betreden van de ladingtanks. Indien er toch betreden moet worden; controleer de temperatuur voor betreden door gebruik van de vaste tankthermometers en wacht tot de tank voldoende is afgekoeld, minstens tot <30°C.
Gebruik koud water voor het spoelen van kranen en aftappen.
Zorg voor de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen, zie hoofdstuk Arbocatalogus “Arbeidsmiddelen”.
Letsel door struikelen, uitglijden en vallen
Houdt het dek opgeruimd. Ruim slangen direct op na gebruik. Zorg voor antislip op de looppaden aan dek. Voorkom lekkage. Houdt rekening met een nat of glad dek en gebruik geschikt antislip schoeisel.
Oververhitting door thermische belasting (versterkt effect bij het dragen van een chemiepak)
Verdeel de taken door met voldoende mensen te werken en rouleer taken eventueel. Zie hoofdstuk Arbocatalogus “Inrichting en organisatie van de arbeidsplaats/Klimatologische omstandigheden”.

Overige aandachtspunten:

Temperatuur overdracht door de tankschotten naar aangrenzende tanks, waar zich nog (gestabiliseerde) lading in bevindt
Kraantjes moeten worden gespoeld wat altijd lucht, water en product geeft wat dus behoorlijk kan spetteren
Druk die zich in de tank opbouwt.
Wanneer de tank gewassen is en de ventilatoren worden gestart om te drogen dan kunnen er nog gevaarlijke dampen uitkomen.
Dat gebruik gemaakt wordt van geaarde en geschikte slangen en andere materialen die geschikt zijn voor deze werkzaamheden.
Welke (agressieve) cleaner wordt gebruikt (bijv.: Natriumhydroxide in de eetbare oliën vaart), hiervoor moet men een Veiligheidsinformatieblad (VIB) opvragen.
Dat men bij het afvoeren van het waswater de juiste aansluiting gebruikt en de slangen controleert op lekkage.
Draag zorg voor goede communicatie.
Het waswater wat opgeslagen wordt aan boord heeft dezelfde behandeling als lading;
er dient ten allen tijde een slobtankregistratie aanwezig te zijn.

Wetgeving en overige informatie

Arbeidsomstandighedenwet art 2,3,5,6,8,11,16
Arbeidsomstandighedenbesluit § 2a,2b, Art. 3.5 h, H 4 Hst 6 artikel 6.1
Arbeidsomstandighedenregeling H4, § 4.1 (Veiligheid aan op of in tankschepen) artikel 4.1-4.8, verbonden met ADN (7.2.3.1.4-1.6, 7.2.3.7.6., 7.2.4.22.7).
pdf Extreme hitte
ISGINTT Hfst 11.3
https://www.butterworth.com/

Arbo handreiking

Bunkeren van zeeschepen

Arbo handreiking

Inleiding

Wat zijn de risico’s?

Maatregelen om de risico’s te beperken

De doelstelling van deze beschrijving is:

Bunkerprotocol

Hoe veilig te handelen in de praktijk

Afmeren langzij het zeeschip en contact

Klimmen met/op de bunkergiek

Toegang het zeeschip om bunkerslangen aan te koppelen

Losse trappen

Gangway van het zeeschip

Afbeeldingen valbeveiliging op de bunkergiek

Vallende voorwerpen

Wetgeving en overige informatie

Heet Werk

Arbo handreiking

Inleiding

Wat zijn de risico’s?

VBVBE!

Maatregelen om de risico’s te beperken

Wetgeving en informatie

Risicomatrix heet werk

Gevaar

Risicofactor

Risico

Preventieve maatregel

Schoonmaken ladingtanks

Arbo handreiking

Inleiding

Wat zijn de risico’s?

Maatregelen om de risico’s te beperken (doelvoorschriften)

Overige aandachtspunten:

Wetgeving en overige informatie