De in de inleiding aangehaalde rapporten tonen aan dat de risico’s van het betreden van en het werken in besloten ruimten in de binnenvaart nadrukkelijk aanwezig zijn. Denk hierbij aan o.a. het betreden van een voor- of achterpiek, een stuurmachine ruimte, een kofferdam en aan het openen van tanks tijdens een werfperiode. Ook in ruimen van droge ladingschepen waar door oxidatie of vergisting van de lading lage zuurstofconcentraties kunnen zijn, is het risico van verstikking aanwezig.

In een ruim waar lading is gestort kan door stofvorming een zodanige atmosfeer ontstaan dat het zuurstofpercentage te laag is. Ook de stofconcentratie kan - hoewel niet giftig - de ademhalingsorganen irriteren en de ademhaling belemmeren. Zo kan door oxidatie van de lading, bijvoorbeeld een ruim waar nog ladingresten van schroot aanwezig zijn, een te laag zuurstofgehalte ontstaan.

Boven een geopend mangat kunnen dampen van vluchtige stoffen opstijgen. Daardoor kan een persoon, die niet in de besloten ruimte aanwezig is, toch bedwelmd of vergiftigd raken.

Bij binnenvaartschepen kunnen ook bezoekers aan boord komen, bijvoorbeeld reparateurs, inspecteurs, etc. welke ook in besloten ruimten aan boord moeten zijn. Ook voor deze groep moet de veiligheid gewaarborgd zijn en dit vergt extra aandacht van de bemanning. Het is van groot belang rekening te houden met deze omstandigheden en dit goed vast te leggen. Daarom moeten er niet alleen procedures zijn die werken in besloten ruimten omvatten, maar ook maatregelen worden genomen die de gevaren voor VBVBE wegnemen.

Voorbeelden van besloten ruimten zijn:


Afbeelding: ladingtank

 


Afbeelding: kofferdam



Afbeelding: zijbeun-dubbele bodem


De belangrijkste risico’s bij het betreden van een besloten ruimte aan boord van een binnenvaartschip zijn:


Onbekendheid met de stoffen die in de ruimte aanwezig zijn of hebben gezeten
Ladingpapieren zijn niet altijd in orde of niet duidelijk voor de bemanning. De werkgever heeft de taak om de opvarenden te informeren over de eigenschappen (ook de gevaarlijke) van de lading. Altijd navragen of/en wat voor product er in de ruimte kan zijn geweest en als het gaat om een ladingtank altijd de material safety data sheet (MSDS) of Veiligheidinformatiebladen (VIB’s) raadplegen. Productinformatiebladen geven te weinig informatie over het veilig omgaan met het betreffende product.

 
Verstikking
Oorzaken van verstikking kunnen zijn: zuurstofverbruik door reacties van stoffen, het verminderen van het zuurstofpercentage door corrosie, het verdringen van zuurstof en slechte of beperkte ventilatie. Ook in een ruim waar producten met natuurlijke componenten zoals rollen papier zijn opgeslagen kan een verminderd zuurstof- percentage voorkomen. Het vooraf meten van de omgeving en het goed ventileren geven zekerheid of een ruimte wel of niet betreden kan worden. Tijdens de werkzaamheden kan de toestand echter weer verslechteren, dus blijven meten is een must!

Het merendeel van de dodelijke ongevallen word veroorzaakt doordat mensen een besloten ruimte ingaan waarin, door de aanwezigheid van inerte gassen, een zuurstoftekort heerst.

Voor dit soort ruimten geldt het volgende:
 
Bedwelming
Een ander woord voor bedwelming is versuffing. Dit is een situatie waar men door aanraking met een bepaalde stof tijdelijk gedeeltelijk of geheel het bewustzijn verliest. In een hoog risico situatie zoals het betreden van een besloten ruimte kan bedwelming leiden tot vallen, in aanraking komen met bewegende delen of het verlies van controle over de gereedschappen die men gebruikt. 
 
 
Vergiftiging
Of een stof vergiftigingsverschijnselen geeft of niet, hangt niet alleen van de stof zelf af. Vooral de dosis speelt een belangrijke rol. Hoeveel giftige stof het lichaam uiteindelijk opneemt hangt af van een aantal factoren:
 
Brand en explosie
De mengverhouding van brandbare stof en lucht is van essentieel belang bij het ontstaan van een brand of explosie. Er is een minimale concentratie gas, damp, nevel of stof nodig om een explosie te kunnen veroorzaken. De minimale hoeveelheid die nodig is, noemen we de “onderste explosiegrens”, Lower Explosion Level ook wel aangeduid met de afkorting: LEL. Het veilig betreden van een besloten ruimte is alleen toegestaan wanneer de wettelijk bepaalde waarde van 10% van de onderste explosiegrens niet wordt overschreden. 

Let op dat door werkzaamheden in de ruimte die de temperatuur verhogen, de toestand van de mengverhouding zodanig kan veranderen dat de 10 % van de onderste explosie grens kan worden overschreden. 

 
Het onderschatten van de gevaren van een besloten ruimte
Zoals hierboven beschreven kan de informatie over stoffen in een opslag onvolledig zijn. Ook de reactie van stoffen en het verbruik van zuurstof door corrosie, bijvoorbeeld in een zijbeun en het onttrekken van zuurstof door roestvorming is een niet te onderschatten gevaar. Het volgen van de juiste veiligheidsprocedures kan door de werknemers veronachtzaamd worden; het gaat immers altijd goed. Vooraf goed nadenken over de situatie als het toch mis gaat kan onderschatting tegen gaan. Als voorbeelden noemen wij: te kleine doorgangen waardoor de toegang moeilijk is of waardoor een mogelijk noodzakelijke berging van een persoon nog moeilijker is. 

 
Niet, niet regelmatig of niet goed meten
Bij het juist meten hoort een gedegen kennis van de meetmethoden en de stoffen die worden vervoerd. Hoe is de opbouw van de tank? Moet er boven in de tank gemeten worden of juist op bodem niveau om een juiste uitlezing te krijgen? Is het de meter die afwijkt of zijn het de gemeten waarden die verkeerd worden geïnterpreteerd? Kortom, het meten en omgaan met meetapparatuur kan niet zonder opleiding en instructies en mag zeker niet door onbevoegden worden uitgevoerd. 

 
Defecten aan meetapparatuur
Meetapparatuur dient periodiek op aanwijzing van de fabrikant, gekeurd en gekalibreerd te worden. Ook de bijgeleverde gasbuisjes verlopen na een bepaalde tijd en dienen dan vervangen te worden. Is men hiervan aan boord voldoende op de hoogte?

Bij het gebruik van de meetapparatuur hoort ook het kunnen controleren of het instrument juist werkt. Indien men apparatuur niet regelmatig gebruikt kan de kennis hierover wegzakken en door gebrek aan ervaring kan men niet inschatten of de apparatuur juist werkt.

 

De voorgeschreven persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) niet gebruiken
Zoals eerder aangegeven dient de werkgever te zorgen voor een zo goed mogelijk arbeidsomstandigheden beleid. Werknemers dienen veilig te werken. Dit houdt onder meer in dat de voorgeschreven PBM’s op de juiste manier moeten worden gebruikt en goed moeten worden onderhouden.

Voorbeelden van juist gebruik zijn:

 
Overige gevaren
In besloten ruimte waar een beperkte bewegingsvrijheid is en door het ontbreken van natuurlijke lichtinval schemersituaties kunnen ontstaan, zijn de gevaren van elektrocutie, onbedoeld in aanraking komen met bewegende delen, vallen, uitglijden aanwezig. Ook vallende voorwerpen kunnen letsel tot gevolg hebben.